Katalog diagnostyki toksykologicznej naszego laboratorium powiększył się o dwa badania, do których wykorzystuje się nie krew, lecz niewielkie pasmo włosów pacjenta. Pierwsze określa zawartość makro- i mikroelementów, w tym metali toksycznych, a drugie wykrywa ślady substancji odurzających zgromadzonych w ostatnich miesiącach.
Badania toksykologiczne z włosa są cenione przez specjalistów, ponieważ trzon włosa działa jak swoiste archiwum, które przechowuje informacje o przyjmowaniu związków chemicznych przez długi okres. Taki materiał pozwala ocenić nie jeden dzień z życia człowieka, lecz całą chronologię narażenia, co jest istotne dla lekarzy i prawników.
Przewaga badania włosów nad analizą próbek krwi
Krew odzwierciedla bieżący stan organizmu, dlatego większość substancji znika z osocza już po kilku godzinach lub dobach od ostatniego kontaktu. Włos rośnie mniej więcej o jeden centymetr miesięcznie i wbudowuje w swoją keratynową strukturę cząsteczki krążące we krwi, dzięki czemu przechowuje je znacznie dłużej niż jakikolwiek płyn ustrojowy.
Zastanawiając się, co wybrać, badanie włosa czy krwi, pacjent powinien wziąć pod uwagę cel diagnostyki, ponieważ obie metody rozwiązują różne zadania i wzajemnie się uzupełniają. Analiza pasma ma kilka praktycznych zalet, które czynią ją wygodnym i wartościowym narzędziem do oceny długotrwałego narażenia organizmu na substancje toksyczne:
- szerokie okno wykrywalności, obejmujące kilka miesięcy zamiast kilku dób;
- bezbolesne pobranie materiału bez nakłucia żyły i specjalnego przygotowania;
- stabilność próbki, którą przechowuje się i transportuje bez chłodzenia.
Kierunki badań toksykologicznych włosów w ofercie laboratorium
Pierwszy kierunek dotyczy profilu mineralnego, gdy w próbce oznacza się stężenie niezbędnych pierwiastków, takich jak cynk, magnez, selen czy żelazo, a także metali toksycznych. Szczególną uwagę zwraca się na ołów, rtęć, kadm i arsen, które gromadzą się w organizmie przy kontakcie zawodowym, paleniu tytoniu lub mieszkaniu na zanieczyszczonym terenie.
Drugi kierunek to analiza toksykologiczna włosa pod kątem substancji odurzających, pozwalająca wykryć przyjmowanie środków z kilku głównych grup. W skład badanego panelu zwykle wchodzą następujące klasy związków, które nasze laboratorium oznacza wysokoczułymi metodami chromatograficznymi z potwierdzeniem spektrometrią mas:
- amfetamina, metamfetamina i ich pochodne, w tym substancja MDMA;
- kannabinoidy, przede wszystkim główny metabolit tetrahydrokannabinolu;
- opiaty i opioidy, w tym morfina, kodeina oraz metadon;
- kokaina wraz z produktami jej rozpadu oraz benzodiazepiny.
Wskazania do wykonania rozszerzonej toksykologii pasma
Badanie zleca się, gdy lekarz lub zainteresowana strona musi potwierdzić albo wykluczyć systematyczny kontakt z określonymi związkami w dłuższym okresie. Wykrywanie substancji we włosach jest stosowane w praktyce leczenia uzależnień do kontroli remisji pacjenta, a także przy sporządzaniu dokumentacji w sprawach sądowych, pracowniczych i rodzinnych.
Badanie zawartości pierwiastków zaleca się pacjentom z przewlekłym zmęczeniem, łamliwością paznokci, wypadaniem włosów i problemami skórnymi, których przyczyna pozostaje niejasna po standardowych badaniach. Wykonuje się je także pracownikom zakładów o szkodliwych warunkach, mieszkańcom terenów przemysłowych oraz osobom długo przyjmującym suplementy bez kontroli lekarza.
Jak prawidłowo pobrać pasmo włosów do badań laboratoryjnych
Przed zabiegiem zaleca się umycie włosów zwykłym szamponem i rezygnację z lakierów, olejków, żeli oraz innych kosmetyków do stylizacji, które mogą zafałszować wynik pomiaru. Pobranie próbki włosa do badania wykonuje się nożyczkami z okolicy potylicznej, gdzie wzrost jest najbardziej równomierny, a pasmo ścina się możliwie najbliżej skóry głowy.
Aby uzyskać wiarygodny wynik, pracownik laboratorium przestrzega kilku obowiązkowych zasad, które zapewniają prawidłowe przygotowanie i interpretację otrzymanego materiału. Podstawowe wymagania dotyczące próbki, które nasi pracownicy sprawdzają przy każdym pobraniu pasma w punkcie pobrań, wyglądają następująco:
- grubość pasma powinna odpowiadać mniej więcej grubości ołówka;
- długość próbki wynosi od trzech do sześciu centymetrów od nasady;
- koniec przynasadowy pasma oznacza się nitką lub opisuje na kopercie;
- materiał pakuje się w folię lub papierową kopertę bez plastikowych torebek.
Najczęściej zadawane pytania FAQ
Pacjenci, którzy po raz pierwszy spotykają się z tym rodzajem diagnostyki, często zadają naszym specjalistom podobne pytania o terminy, dokładność i ograniczenia metody. Poniżej omówiono dwie najczęściej budzące wątpliwości kwestie, które pomogą wcześniej zrozumieć możliwości toksykologii włosów i spokojnie przygotować się do wizyty.
Za jaki okres badanie włosa wykazuje obecność substancji
Czas wykrywania substancji we włosach zależy bezpośrednio od długości badanego pasma, ponieważ każdy centymetr od nasady odpowiada mniej więcej jednemu miesiącowi życia pacjenta. Standardowa próbka o długości trzech centymetrów obrazuje sytuację z ostatnich trzech miesięcy, a dłuższe pasmo pozwala sięgnąć jeszcze dalej w przeszłość.
Należy pamiętać, że substancje przyjęte w ciągu ostatnich siedmiu–dziesięciu dni przed pobraniem zwykle nie wychodzą jeszcze ponad powierzchnię skóry głowy i nie są wykrywane w ściętym paśmie. Jeżeli trzeba sprawdzić niedawny kontakt z substancją, lekarz może dodatkowo zlecić badanie moczu, które obejmuje właśnie ten krótki przedział czasu.
Czy farbowanie włosów wpływa na wiarygodność wyniku
Agresywne zabiegi, takie jak rozjaśnianie, trwała ondulacja czy trwałe farbowanie z użyciem utleniaczy, mogą częściowo niszczyć strukturę włosa i obniżać stężenie zgromadzonych związków. Dlatego podczas pobrania materiału należy poinformować pracownika laboratorium o wszystkich zabiegach z ostatnich miesięcy, aby specjalista uwzględnił je przy interpretacji.
Jeżeli włosy na głowie były intensywnie poddawane zabiegom lub ich długość jest niewystarczająca, do badania można wykorzystać włosy z innych części ciała. Zamówić toksykologię pasma lub ustalić szczegóły przygotowania można telefonicznie w EuroMedLab, a pracownik laboratorium dobierze dogodny termin pobrania materiału.
