Badanie cholesterolu – to najbardziej dostępny i wiarygodny sposób sprawdzenia, jak prawidłowo organizm przetwarza dostarczane tłuszcze. Nasz organizm jest skonstruowany w bardzo złożony sposób: do pewnego momentu możemy czuć się zupełnie zdrowi, podczas gdy wewnątrz naczyń krwionośnych niezauważalnie tworzą się przeszkody utrudniające przepływ krwi. Proste i szybkie badanie w laboratorium «Euromedlab» pomaga w porę wykryć nawet niewielkie zaburzenia gospodarki lipidowej, chronić serce przed przeciążeniem i zapobiegać rozwojowi poważnych chorób naczyń krwionośnych jeszcze przed pojawieniem się pierwszych niepokojących objawów.
Czym jest cholesterol całkowity (TC)?
W rzeczywistości cholesterol całkowity – to nie wróg, lecz ważny tłuszcz budulcowy dla naszego organizmu. Organizm wykorzystuje go jako solidny element konstrukcyjny do tworzenia błon wszystkich żywych komórek. Większość tej substancji (około 80%) jest produkowana przez samą wątrobę. Pozostałe 20% dostarczamy wraz z żywnością pochodzenia zwierzęcego. Bez cholesterolu niemożliwe byłoby wytwarzanie hormonów (testosteronu i estrogenów), produkcja witaminy D oraz prawidłowe trawienie pokarmów.
Na czym polega badanie cholesterolu całkowitego?
Standardowe badanie cholesterolu ma na celu określenie całkowitej ilości wszystkich form tej substancji o charakterze tłuszczowym, które krążą we krwi pacjenta. Ponieważ tłuszcze nie rozpuszczają się w wodzie ani w osoczu, cholesterol nie może przemieszczać się w naczyniach w czystej postaci – w celu transportu łączy się ze specjalnymi białkami, czyli apolipoproteinami.
Wynik badania stanowi podstawowy wskaźnik stanu zdrowia i pozwala lekarzowi ocenić, czy gospodarka lipidowa jest prawidłowa, czy też rozpoczęły się już ukryte procesy patologiczne.
Kto i w jakich przypadkach powinien zbadać poziom cholesterolu całkowitego?
Kardiolodzy zalecają wykonywanie badania cholesterolu całkowitego każdej osobie po ukończeniu 20. roku życia, co najmniej raz na 4–5 lat. Podstępność złogów tłuszczowych w naczyniach polega na tym, że przez wiele lat mogą powiększać się bez bólu i wyraźnych objawów. Jedynym sposobem, aby sprawdzić stan swoich tętnic, zanim dojdzie do ich zwężenia lub zatkania, jest prosta wizyta w gabinecie zabiegowym «Euromedlab».
Lekarz może zalecić badanie profilu lipidowego, jeśli występują u Ciebie:
- nadwaga, zaburzenia metaboliczne lub rozpoznana cukrzyca;
- utrzymujące się podwyższone ciśnienie tętnicze, któremu towarzyszą częste bóle głowy;
- wieloletni nawyk palenia tytoniu, uszkadzający wewnętrzną warstwę ochronną naczyń krwionośnych;
- bliscy krewni, u których w młodym wieku wystąpił zawał serca, udar mózgu lub ciężka miażdżyca;
- konieczność sprawdzenia skuteczności stosowanych statyn lub specjalnej diety;
- żółtawe, twarde guzki i blaszki na skórze powiek lub w okolicy stawów (ksantomaty).
Regularna kontrola pozwala lekarzom odpowiednio wcześnie opracować indywidualną ocenę ryzyka, skorygować styl życia i chronić pacjenta przed nagłymi powikłaniami naczyniowymi.
Jak przebiega pobranie krwi na cholesterol całkowity?
Badanie cholesterolu należy wykonać na czczo, aby spożyty pokarm nie wpłynął na skład surowicy krwi. W laboratorium «Euromedlab» pobranie krwi z żyły trwa zaledwie kilka minut.
Procedura składa się z następujących etapów:
- Pacjent siada na fotelu i odsłania okolicę łokcia.
- Pielęgniarka zakłada opaskę uciskową i dezynfekuje skórę środkiem antyseptycznym.
- Krew jest szybko pobierana do jałowej probówki próżniowej.
- Na miejsce wkłucia zakładany jest opatrunek na 10–15 minut.
- Probówka z unikalnym kodem kreskowym trafia do automatycznego analizatora.
Procedura jest maksymalnie prosta i bezbolesna.
Jak prawidłowo przygotować się do badania cholesterolu całkowitego?
Dokładny poziom cholesterolu całkowitego zależy od przestrzegania odpowiednich zasad przygotowania. Gospodarka lipidowa łatwo ulega zmianom pod wpływem pokarmu lub stresu. Proste działania pomogą uzyskać wiarygodny wynik bez błędów:
- nie należy jeść przez 10–12 godzin przed badaniem;
- należy pić wyłącznie czystą, niegazowaną wodę;
- należy wykluczyć tłuste potrawy na dwa dni przed badaniem;
- należy całkowicie zrezygnować z alkoholu w przeddzień badania;
- należy unikać intensywnych treningów przed badaniem;
- nie należy palić przez co najmniej dwie godziny przed zabiegiem;
- należy spokojnie odpocząć w laboratorium przez 15 minut.
Napięcie emocjonalne powoduje nagły wyrzut hormonów. Może to czasowo zmienić stężenie tłuszczów we krwi. Na badanie warto przyjść w możliwie spokojnym i zrelaksowanym stanie.
Wartości referencyjne cholesterolu całkowitego u kobiet, mężczyzn i dzieci
Przyjęta norma cholesterolu całkowitego jest taka sama dla kobiet i mężczyzn. Głównym kryterium oceny jest tutaj wiek pacjenta. Kardiolodzy wykorzystują te wartości do wczesnego wykrywania miażdżycy.
Orientacyjne wartości dla różnych grup wiekowych:
- dzieci do 18 lat – poniżej 4,5 mmol/l;
- dorośli – optymalnie do 5,2 mmol/l;
- wartość graniczna – 5,2–6,2 mmol/l;
- wysokie ryzyko patologii – powyżej 6,2 mmol/l.
U osób z przewlekłymi chorobami serca zakresy docelowe są bardziej restrykcyjne. W takich przypadkach docelową wartość lekarz ustala indywidualnie.
Przyczyny odchyleń cholesterolu całkowitego od prawidłowych wartości
Przyczyny podwyższonego poziomu cholesterolu całkowitego mogą być następujące:
- nadmiar tłuszczów trans w codziennej diecie;
- przewlekły niedobór podstawowej aktywności fizycznej;
- uwarunkowana genetycznie rodzinna hipercholesterolemia;
- zastój żółci związany z chorobami wątroby;
- spowolnienie metabolizmu wskutek obniżonej czynności tarczycy;
- ciężka niewydolność nerek i zespół nerczycowy;
- stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych, kortykosteroidów lub leków moczopędnych.
Samodzielne ustalenie przyczyny ukrytych zaburzeń jest niemożliwe. Lekarz prowadzący może zlecić dodatkowe badania w celu dokładnej oceny funkcjonowania poszczególnych narządów.
Jakie czynniki mogą zniekształcić wynik badania cholesterolu całkowitego?
Końcowy wynik badania cholesterolu może być niewiarygodny, jeśli podczas przygotowania lub pobierania materiału biologicznego wystąpiły błędy techniczne lub czynniki fizjologiczne. Profil lipidowy jest wrażliwy na wszelkie gwałtowne zmiany środowiska wewnętrznego organizmu.
Na zniekształcenie wyniku mogą wpływać następujące czynniki:
- pobranie krwi u pacjenta w pozycji stojącej po długim spacerze (może to sztucznie zwiększyć stężenie lipidów o 5–10%);
- zbyt długie utrzymywanie opaski uciskowej na ramieniu podczas wkłucia do żyły, powodujące miejscowy zastój krwi;
- wykonanie badania w okresie ostrej choroby zakaźnej, bezpośrednio po ciężkich operacjach lub oparzeniach;
- gwałtowna utrata masy ciała lub stosowanie bardzo restrykcyjnej diety bezpośrednio przed wizytą w laboratorium.
Jeśli w przeddzień pobrania krwi pacjent doświadczył silnego stresu lub nie przestrzegał zaleceń dotyczących diety, warto przełożyć badanie o kilka dni, aby uzyskać wiarygodne i obiektywne wyniki.
Pytania i odpowiedzi dotyczące cholesterolu całkowitego
Jaka jest różnica między cholesterolem całkowitym a frakcjami HDL i LDL?
Wynik badania cholesterolu całkowitego przedstawia jedynie ogólny obraz. Frakcja LDL («zły» cholesterol) transportuje tłuszcze z wątroby do tkanek, a jej nadmiar sprzyja powstawaniu blaszek miażdżycowych. Frakcja HDL («dobry» cholesterol) natomiast usuwa nadmiar tłuszczów ze ścian naczyń i transportuje je z powrotem do wątroby, gdzie są metabolizowane, pomagając chronić serce przed chorobami.
Czy podwyższony cholesterol całkowity zawsze oznacza obecność problemu?
Jeśli wynik badania wskazuje na podwyższony cholesterol całkowity, nie zawsze oznacza to chorobę. Na przykład w czasie ciąży jego poziom fizjologicznie wzrasta 1,5–2 razy, ponieważ cholesterol jest intensywnie wykorzystywany do budowy łożyska i rozwoju płodu. Niewielkie podwyższenie może również występować u zawodowych sportowców ze względu na wyższy poziom frakcji HDL.
W jaki sposób można obniżyć wysoki poziom cholesterolu?
Przed podjęciem działań mających na celu obniżenie cholesterolu całkowitego należy skonsultować się z lekarzem w celu oceny ryzyka. Podstawowe zalecenia obejmują przejście na dietę śródziemnomorską, bogatą w kwasy tłuszczowe omega-3 i błonnik, wprowadzenie 30 minut codziennej aktywności aerobowej oraz normalizację masy ciała. Jeśli działania te nie przynoszą oczekiwanych rezultatów w ciągu 3–6 miesięcy, specjalista może dobrać leczenie farmakologiczne statynami.
Czy zbyt niskie stężenie cholesterolu całkowitego jest niebezpieczne?
Jeśli u pacjenta występuje zbyt niski poziom cholesterolu całkowitego, objawy mogą obejmować przewlekłe zmęczenie, stany depresyjne, lęk i zaburzenia hormonalne (aż do braku miesiączki u kobiet). Niedobór tej substancji może być niebezpieczny, ponieważ bez cholesterolu dochodzi do zaburzeń odnowy komórek mózgu, osłabienia odporności oraz pogorszenia wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach A, D, E i K.
